ولایت

105ـ نك: آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب، ص 436 ـ 439. البته تقسيم‌بندي‌هاي مختلفي در اين باره شده. برخي، علما را به «وابسته يا روحاني‌نما»، بي‌اعتنا به سياست، نفوذي در دربار براي تأثيرگذاري در ترويج شريعت و علماي مبارز تقسيم كرده‌اند. باقي، ع، كاوشي درباره‌ي روحانيت، بي‌م، بي‌نا، 1364، ص 38 ـ 40 و 49 ـ 50 عده‌اي ديگر علما را به چهار جناح سنتي محافظه‌كار، ضداستبدادي‌ها كه خواهان اجراي قانون اساسي مشروطه بودند، روحانيت دموكراتيك و كم و بيش راديكال و جناح انقلابي، تقسيم كرده‌اند. (نجاتي، سرهنگ غلامرضا، تاريخ سياست بيست و پنج ساله‌ي ايران، ج 1، ص 217 ـ 218).

در تقسيم‌بندي ديگر، آنان را بر اساس گرايش‌هاي ايدئولوژيك به چهار جريان اسلامي به شرح زير جدا مي‌كنند:

1ـ اسلام پاك‌ديني

2ـ اسلام مردم‌گرا

3ـ اسلام نوگرا

4ـ اسلام اصلاح‌طلب

Sce: Noor baksh, Mahdi, Religion, Politics, … in IRAN and the gulf, p 15-19.

امام خميني (ره) نيز تقسيم‌بندي ديگري ارائه مي‌نمايد. علماي دربار‌ي يا وابسته و وعاظ السلاطيني، مقدس نمايان واپسگرا (متحجرين)، ولايتي‌ها و روحانيت اصيل، در تقسيم ديگر، روحانيون طرفدار اسلام ناب محمدي (ص) و طرفدار اسلام آمريكايي، نك: پيام تاريخي امام خميني به روحانيون سراسر كشور (منشور روحانيت) 3/12/1367 و خميني، سيداحمد. تحليلي بر حوادث انقلاب اسلامي…

105ـ ازغندي، عليرضا. تاريخ تحولات سياسي و اجتماعي ايران، ج 2، ص 39 ـ 41.

106ـ همان، ص 38 ـ 39.

107ـ پارسونز، آنتوني. غرور و سقوط، ترجمه‌ي منوچهر راستين، تهران، هفته، 1363، ص 138.

108ـ مركز اسناد انقلاب اسلامي، اسناد انقلاب اسلامي، ج1، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1374، ص 101 ـ 102 و كديور، جميله. تحول گفتمان سياسي شيعه در ايران، ص 382.

109ـ نجاتي، سرهنگ غلامرضا، تاريخ سياسي 25 ساله‌ي ايران، ج1، ص 223.

110ـ همان.

111ـ همان، ص 310 پاورقي.

112ـ پهلوي، محمدرضا، انقلاب سفيد، تهران، كتابخانه‌ي پهلوي، بي‌تا، ص 45 و 46 و روحاني، سيدحميد.

بررسي و تحليلي از نهضت امام خميني، ج 1، تهران، راه امام، چاپ يازدهم، 1360، ص 504 و 505.

113ـ صالحي نجف‌آبادي، توطئه‌ي شاه بر ضد امام‌خميني، تهران، رسا، 1363، ص 28.

114ـ همان، ص 20 و كيهان، 28 اسفند 1356.

115ـ بازرگان، مهدي. انقلاب ايران در دو حركت، تهران، نويسنده، چاپ سوم، 1363، ص 27 ـ‌29.

116ـ جوردن، آميلتون، بحران، ترجمه‌ي محمود مشرقي، تهران، هفته، چاپ دوم، 1362، ص 74 ـ 75.

117ـ سيف‌زاده، حميد، دفاع از تاريخ، بررسي كتاب پاسخ به تاريخ نوشته‌ي محمدرضا پهلوي، بي‌م: مؤلف، 1370، ص 226 ـ 227.

118ـ روحاني، سيدحميد. پيشين، ج 1، ص 523 و قره‌باغي، عباس. اعترافات ژنرال، تهران، نشر ني، چاپ دهم، 1368، ص 20 ـ 21 و بازرگان، مهدي. پيشين، ص 61 ـ 63.

119ـ دانشجويان مسلمان پيرو خط امام، اسناد لانه‌ي جاسوسي آمريكا، ج 7، روابط شاه و آمريكا، تهران، دانشجويان مسلمان پيرو خط امام، بي‌تا، ص 3.

120ـ شوكراس، ويليام. آخرين سفر شاه، ترجمه‌ي عبدالرضا هوشنگ مهدوي، تهران، البرز، چاپ سوم، 1369، ص 351.

121ـ قره‌باغي، عباس. اعترافات ژنرال، ص 97 و 138 ـ 139 و 314.

122ـ جوردن، آميلتون، بحران، ص 74 ـ 75.

123ـ ازقندي، عليرضا. جزوه‌ي درسي تاريخ تحولات سياسي ـ اجتماعي ايران، ص 54.

124ـ پارسونز، آنتوني، غرور و سقوط، ص 120 و قره‌باغي، عباس. اعترافات ژنرال، ص 14.

125ـ دانشجويان مسلمان پيرو خط امام، اسناد لانه‌ي جاسوسي آمريكا، ج 7، ص 29 ـ 30.

126ـ در تاريخ 11 اسفند 1352 حزب رستاخيز با سخنان شاه تشكيل شد و احزاب ايران نوين، مردم، پان‌ايرانيست و … اعلام انحلال نموده و جذب حزب رستاخير شدند.

127ـ نك: گازيوروسكي، مارك. ج. سياست خارجي آمريكا و شاه، ص 10 ـ 55.

128ـ زيباكلام، صادق. مقايسه‌اي تطبيقي پيرامون نظريه‌هاي مختلف در تبيين علل وقوع انقلاب اسلامي ايران، در كتاب انقلاب اسلامي و ريشه‌هاي آن (مجموعه مقالات)، قم، معاونت امور اساتيد و دروس معارف اسلامي نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها، 1374، ص 94 ـ 96.

129ـ كديور، جميله. تحول گفتمان سياسي شيعه در ايران، تهران، طرح نو، 1378، ص 397.

130ـ روحاني، سيدحميد. بررسي و تحليلي از نهضت امام خميني، ص 170 ـ 171.

131ـ همان، ص 145.

132ـ همان، ص 397 ـ 398.

133ـ همان، ص 201 ـ 203.

134ـ همان، ص 170 ـ 332.

135ـ همان، ص 224 ـ 225.

136ـ كديور، جميله. تحول گفتمان سياسي شيعه در ايران، ص 386.

137ـ همان.

138ـ روحاني، سيدحميد. پيشين، ص 657.

139ـ همان، ص 387 ـ 391.

140ـ كريمي، عليرضا. رژيم شاه و آزمونگيري از طلاب، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1378، ص 45 ـ 47.

141ـ نك: سند شماره‌ي 7، همان.

142ـ آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب، ص 407 ـ 408.

143ـ همان، ص 466 ـ 467.

144ـ منظور الجداد، سيدمحمدحسين. مرجعيت در عرصه‌ي اجتماع و سياست، ص 6 ـ‌8.

145- D. Green, Jerrold. Revolution in IRAN, p 40 and R, Nikki. Keddie Religion and Politics in IRAN. U.S.A Yale university Press, 1983, p 11 and Amjad, Mohammad. IRAN from royal dictatorship to theocracy, U.S.A green wood press. 1989. P 45.

145ـ درباره‌ي با انقلاب‌هاي علمي نك: كوهن، تامسي سي‌. ساختار انقلاب‌هاي علمي، ترجمه‌ي احمد آرام، تهران، سروش، 1369.

146ـ نك: صحيفه‌ي نور، ج 1، ص 65 و 239 و ج 13، ص 217 ـ 218.

147ـ در اين باره امام خميني در پيام به روحانيت مي‌نويسد: در شروع مبارزات اسلامي اگر مي‌خواستي بگويي شاه خائن است، بلافاصله جواب مي‌شنيدي شاه شيعه است. عده‌اي مقدس نماي واپسگرا همه چيز را حرام مي‌دانستند. خون دلي كه پدر پيرتان از اين دسته‌ي متحجر خورده است و هرگز از فشارها و سختي‌هاي ديگران نخورده است. وقتي شعار جدايي دين از سياست جا افتاد و فقاهت در منطق ناآگاهان، غرق شدن در مسائل فردي و عبادي شد، قهراً فقيه هم مجاز نبود كه از اين دايره و حصار بيرون رود و در سياست و حكومت دخالت نمايد… (صحيفه‌ي نور، ج 21 و ص 91).

149- Sce: Ann brocket, Marry. A burkean analysis of the use of Islamic Symbols in the rhetoric of Ruhollah musavi khomeinis dissertation for PH. D Kent State university, p 133-138 and 188-192.

150- Dabashi, Hamid, Theology of discontent, New York University press, 1993, p 7.

151- See: Ibid, p 503.

152ـ آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ص 491 ـ 494.

153ـ هويدا، فريدون. سقوط شاه، ص 36 و قره‌باغي، عباس. خاطرات ژنرال، ص 14 و روحاني، سيدحميد. شريعتمداري در دادگاه تاريخ، قم، دفتر اسناد انقلاب اسلامي، 1361، ص 50ـ 51 و 101 ـ 115.

154ـ همان، ص 491.

155- Munson. Jr Henry. Islam and revolution in the middle east, New heaven and london, Yale university press, 1988, p 131 – 133 and 37.

156ـ نك: قره‌باغي، عباس. خاطرات ژنرال. ص 71، 103 ـ 104، 113، 203.

157ـ هايزر، ژنرال. مأموريت در تهران، «خاطرات ژنرال هايزر»، «ترجمه‌ي ع. رشيدي، تهران، اطلاعات، 1365، ص 68.

158ـ تعداد آنان از دوره‌ي چهارده تا بيست به تربيت 8، 4، 2، 11، 2، 0 ـ 1 بود. شجيعي، زهرا، نخبگان سياسي ايران از انقلاب مشروطيت تا انقلاب اسلامي، ج 4، ص 255.

159ـ بنياد تاريخ انقلاب اسلامي، فصلنامه‌ي ياد، شماره‌ي 12، سال سوم، پاييز 1367، ص 49 ـ 50.

160ـ نك: جعفري چمازكتي، احمد. نقش ائمه جمعه و جماعات در توسعه‌ي ملي، مجله‌ي ياد ايام، سال 2، ش اول، فروردين 1374، ص 1.

161ـ نك: سليماني، غلامرضا، مهاجرت سال 1342 علما به تهران و تلاش براي آزادي حضرت امام خميني، مجله 15 خرداد، ش 26 ـ 27، تابستان و پاييز 1376، ص 191 ـ 204.